राष्ट्रीय क्रीडा महासंघ सहाय्य योजना: ₹७,३८६.७४ कोटींची तरतूद, सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वे जारी

स्पोर्ट्स पॅनोरमा | विशेष  प्रतिनिधी 

आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांचे यजमानपद, खेळाडूंचे विशेष प्रशिक्षण आणि देशी खेळांचा परदेशात विस्तार करण्यासाठी राष्ट्रीय क्रीडा महासंघांना (NSF) मिळणाऱ्या सरकारी मदतीत नवे नियम जोडण्यात आले आहेत. युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालयाने सुधारित NSF सहाय्य योजनेच्या संचालनाबाबत नवी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. २०२६-२७ ते २०३०-३१ या कालावधीसाठी चालणाऱ्या या योजनेचा एकूण खर्च ₹७,३८६.७४ कोटी निश्चित करण्यात आला आहे.

१६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, या कालावधीसाठी योजना सुरू ठेवण्यास सरकारने यापूर्वीच मंजुरी दिली होती. आता या सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये विविध बाबींचे सुधारित निकष आणि नव्या उपक्रमांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये भारतातील आंतरराष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धांच्या आयोजनासाठी कमाल ₹५० कोटींपर्यंत आणि राष्ट्रीय खेळांच्या आयोजनासाठीही ₹५० कोटींपर्यंतच्या मदतीची तरतूद प्रमुख आहे.

आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांसाठी मिळणारी रक्कम ही स्पर्धेचे स्वरूप, महत्त्व आणि त्यात सहभागी होणारे देश व खेळाडूंच्या संख्येवर अवलंबून असेल. या प्रस्तावांचे मूल्यांकन क्रीडा सचिवांच्या अध्यक्षतेखालील समिती करेल. त्यामुळे ₹५० कोटी हे प्रत्येक स्पर्धेसाठी निश्चित किंवा आपोआप मिळणारे अनुदान नसून, ती या योजनेतील मदतीची कमाल मर्यादा आहे. राष्ट्रीय खेळांसाठीची मदत क्रीडा साहित्य, टायमिंग, स्कोअरिंग आणि रिझल्ट सेवा (TSR), तांत्रिक अधिकाऱ्यांचे मानधन आणि स्पर्धांच्या तांत्रिक संचालनासाठी असेल. राष्ट्रीय खेळांचे महत्त्व आणि ते योग्य स्तरावर आयोजित करण्याच्या गरजेतून ही तरतूद करण्यात आली आहे. यातून तांत्रिक बाजूसाठी मदतीचा मार्ग मोकळा झाला असला तरी, कोणत्याही विशिष्ट यजमान राज्याला ही रक्कम देण्याची घोषणा अद्याप झालेली नाही.

सुधारित योजनेमध्ये एकाच खेळावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या ऑलिम्पिक ट्रेनिंग सेंटर (OTC) चीही तरतूद आहे. देशातील अव्वल खेळाडूंचे परदेशातील प्रशिक्षणावरील अवलंबित्व कमी करणे हा यामागील उद्देश आहे. या केंद्रांमध्ये अद्ययावत प्रशिक्षण सुविधा, तज्ज्ञ आणि आधुनिक क्रीडा विज्ञान उपकरणे उपलब्ध करून देण्याची योजना आहे. या केंद्रांमध्ये सराव करणाऱ्या भारतीय एलिट खेळाडूंना प्रशिक्षक, तांत्रिक कर्मचारी, क्रीडा विज्ञान सेवा, विशेष उपकरणे आणि तांत्रिक सहकार्यासाठी मदत दिली जाईल. सध्या खेळाडू राष्ट्रीय उत्कृष्टता केंद्रे, अकादमी, खाजगी सुविधा आणि परदेशात सराव करतात. मात्र, नव्या केंद्रांची संख्या, ठिकाण किंवा ती सुरू होण्याची तारीख प्रसिद्धीपत्रकात नमूद केलेली नाही.

NSF सहाय्य योजना हे ऑलिम्पिक, आशियाई खेळ, राष्ट्रकुल खेळ, पॅरालिम्पिक आणि जागतिक अजिंक्यपद यांसारख्या मोठ्या स्पर्धांसाठी भारतीय खेळाडूंच्या तयारीचे प्रमुख सरकारी माध्यम आहे. यामध्ये राष्ट्रीय प्रशिक्षण शिबिरे, अकादमीमधील सराव, राहण्याची व जेवणाची सुविधा, क्रीडा किट, विमा आणि क्रीडा विज्ञान सेवांचा समावेश आहे. परदेशी प्रशिक्षक, हाय परफॉर्मन्स डायरेक्टर, फिजिओथेरपिस्ट, क्रीडा शास्त्रज्ञ आणि डॉक्टरांच्या सेवांसह परदेशातील प्रशिक्षण आणि स्पर्धांमधील सहभागासाठीही यात मदत उपलब्ध आहे. वरिष्ठ, कनिष्ठ आणि सब-ज्युनिअर राष्ट्रीय स्पर्धा, तळागाळातील गुणवत्ता विकास आणि महासंघांच्या प्रशासकीय कामकाजालाही या योजनेत स्थान देण्यात आले आहे.

भारताच्या देशी खेळांना जागतिक स्तरावर पोहोचवण्यासाठी संबंधित महासंघांना मदत करण्याचा नवा घटक जोडला गेला आहे. यामध्ये इतर देशांमध्ये राष्ट्रीय महासंघ स्थापन करण्याचे प्रयत्न आणि भारतात कार्यालय असलेल्या देशी खेळांच्या आंतरराष्ट्रीय किंवा खंडीय महासंघांना आवश्यक सहकार्य याचा समावेश आहे. तसेच, ऑलिम्पिक, आशियाई खेळ आणि राष्ट्रकुल स्पर्धांमध्ये देशी खेळांचा प्रात्यक्षिक खेळ (demonstration event) म्हणून समावेश करण्याच्या प्रयत्नांनाही पाठबळ दिले जाईल. मात्र ही केवळ प्रयत्नांना दिलेली साथ असून, कोणताही खेळ या स्पर्धांमध्ये समाविष्ट झाल्याची ही घोषणा नाही.

ग्लोबल साऊथ देशांच्या खेळाडूंसाठी आणि प्रशिक्षकांसाठी शिष्यवृत्ती तसेच सवलतीच्या दरात प्रशिक्षण सुविधांच्या माध्यमातून सहकार्याची तरतूदही ठेवण्यात आली आहे. BRICS आणि BIMSTEC सारख्या बहुपक्षीय गटांशी संबंधित क्रीडा स्पर्धा, परिषदा, बैठका, संशोधन आणि कार्यशाळांनाही आर्थिक मदतीच्या कक्षेत आणले आहे.

मंत्रालयाने या नव्या तरतुदी देशाची दीर्घकालीन क्रीडा योजना, २०३० च्या राष्ट्रकुल खेळांची तयारी आणि २०३६ च्या ऑलिम्पिक दाव्याशी जोडल्या आहेत. भारतात कार्यालय असलेल्या मान्यताप्राप्त आंतरराष्ट्रीय किंवा खंडीय क्रीडा संस्थांना मदत करण्यासाठी NSF किंवा राष्ट्रीय ऑलिम्पिक समितीला प्रकरणानुसार सहाय्य दिले जाऊ शकते. यासाठीही क्रीडा सचिवांच्या अध्यक्षतेखालील समितीच्या शिफारशीची तरतूद आहे.

ही बातमी १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालयाच्या पीआयबी (PIB) प्रसिद्धीपत्रकावर आधारित आहे. त्यासोबत मंत्रालयाने केंद्रीय क्रीडा मंत्री मनसुख मांडवीय आणि ‘एनएसएफ कॉन्क्लेव्ह २०२६’ ची छायाचित्रेही जारी केली होती. योजनेचे सविस्तर नियम मंत्रालयाच्या अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये उपलब्ध आहेत.

📌 महत्वाच्या बातम्या

• IUSF ला मान्यता देणाऱ्या आदेशावर दिल्ली उच्च न्यायालयाची स्थगिती, १३ जानेवारीला पुढील सुनावणी
• वुशू संघटनेला हायकोर्टाचा मोठा धक्का! सप्टेंबरमधील स्पर्धेचा निकाल जाहीर करण्यास नकार; आता क्रीडा विभागाच्या नियंत्रणाखाली नव्याने निवड चाचण्या
• रोहित शर्माला पुन्हा मुंबई इंडियन्सचा कर्णधार करा; हार्दिक पंड्याबाबत रविचंद्रन अश्विनचा मोठा सल्ला